Co-creatief (ontwerpend) onderzoek naar woonuitdagingen van mensen met een migratieachtergrond
Individuele Masterproef Architectuur/SRP 2026-2027
Campus Sint-Lucas Gent/Brussel, 2 studenten (in totaal)
Promotor: Aurelie De Smet
Hoewel wonen een fundamenteel recht is, blijkt toegang tot een veilige, betaalbare en kwaliteitsvolle woning voor veel inwoners van Vlaanderen en Brussel geen evidentie. Zeker ook mensen met een migratieachtergrond ondervinden op de woonmarkt tal van drempels die het opbouwen van een nieuwe thuis bemoeilijken.
Deze service-learning masterproef wordt uitgewerkt in samenwerking met het project ‘Op zoek naar een deubel’ van FMDO vzw (Federatie Mondiale en Democratische Organisaties). In dit project staan de woonervaringen van mensen met een migratieachtergrond centraal en wordt verkend hoe zij, in de context van de huidige wooncrisis, in de steden Brussel en Oostende op zoek gaan naar een gevoel van ‘thuis’. In Brussel worden deze ervaringen in de loop van 2027, samen met TransfoCollect, vertaald naar een theaterproductie; in Oostende worden ze in samenwerking met kleinVerhaal verwerkt tot een participatieve documentaire.
De masterproef beoogt een verdiepend onderzoek naar de onderliggende, vaak systemische, oorzaken van de door de deelnemers gesignaleerde woonuitdagingen. Vanuit dit onderzoek zullen studenten, in dialoog met de andere betrokken stakeholders, een creatieve en kritische bijdrage leveren aan het formuleren van mogelijke antwoorden op deze uitdagingen. De masterproef kan op die manier resulteren in ruimtelijke of typologische voorstellen, strategische visies en/of beleidsgerichte reflecties die inzetten op inclusiever wonen en het recht op de stad.
Beeld: collage door Aurelie De Smet
Deze service-learning masterproef situeert zich expliciet binnen het architectuurdiscours rond wonen, rechtvaardigheid en de maatschappelijke verantwoordelijkheid van de ontwerper. De student positioneert zich hierbij niet enkel als ontwerper van objecten, maar als ruimtelijk denker die opereert op de snijvlakken van architectuur, stedenbouw, beleid en participatie.
De huidige wooncrisis legt structurele ongelijkheden bloot in de manier waarop woonruimte wordt geproduceerd, beheerd en toegeëigend. Mensen met een migratieachtergrond worden daarbij vaak onevenredig getroffen door uitsluitingsmechanismen op de woonmarkt, wat het uitbouwen van een duurzame thuis ernstig bemoeilijkt. Dat is ook duidelijk uit de getuigenissen en verhalen van de deelnemers van het FMDO project ‘Op zoek naar een deubel’.
FMDO – de Federatie Mondiale en Democratische Organisaties – is een vzw die de kracht van diversiteit inzet om bruggen te slaan tussen mensen en polarisatie positief te overstijgen. Samen met diverse sociaal-culturele verenigingen en een grote groep toegewijde vrijwilligers richt de organisatie zich op innovatieve initiatieven die de sociale participatie versterken en mensen met een migratieachtergrond een stem geven. Door het creëren van ruimtes voor dialoog en ontmoeting verbindt en versterkt FMDO mensen in onze superdiverse samenleving.
In het ‘Op zoek naar een deurbel’-project staan de woonervaringen van mensen met een migratieachtergrond centraal en wordt verkend hoe zij, in de context van de huidige wooncrisis, in de steden Brussel en Oostende op zoek gaan naar een gevoel van ‘thuis’. In Brussel worden deze ervaringen in de loop van 2027, samen met TransfoCollect, vertaald naar een theaterproductie; in Oostende worden ze in samenwerking met kleinVerhaal verwerkt tot een participatieve documentaire.
Tijdens het academiejaar 2025-2025 namen reeds een aantal de studenten van de KU Leuven Faculteit Architectuur deel aan de eerste fase 1 van het project. Door te luisteren naar de leefervaringen van de projectdeelnemers (via gesprekken, interviews, wandelingen en ontmoetingen) hielpen de studenten de barrières en vragen te onthullen die deze mensen ervaren bij het zoeken naar huisvesting of het proberen zich te vestigen in Vlaanderen. Deze informatie vormt nu de basis voor de volgende fases van het project en zal ook ter beschikking gesteld worden van de masterproefstudenten.
Binnen de masterproef zal deze ervaringskennis aangegrepen als vertrekpunt voor een verdiepend, kritisch onderzoek naar de onderliggende systemische mechanismen die woonongelijkheid produceren: van ruimtelijk beleid en regelgeving tot marktlogica’s, typologieën en sociale verbeelding van wonen. De masterproef beoogt zo een kritische en geëngageerde architecturale/stedenbouwkundige praktijk die maatschappelijke problematieken niet enkel analyseert, maar ook actief tracht te transformeren.
Voor de ontwikkeling van deze masterproef zal de Double Diamond benadering gebruikt worden. In de eerste fase (= discover & define – semester 1) zullen de studenten zich onderdompelen in het ‘Op zoek naar een deurbel’-project door aan zoveel mogelijk activiteiten deel te nemen (= participatief actieonderzoek), terwijl ze zich tegelijk ook verdiepen in de literatuur rond woonuitdagingen in Vlaanderen en Brussel (= literatuurstudie). Dit zal leiden tot het formuleren van een concrete en afgebakende uitdaging/vraag voor de verdere ontwikkeling van hun masterproef. In de tweede fase (= develop & deliver – semester 2) gaan de studenten aan de slag met wat ze in de eerste fase beleefd en geleerd hebben. In interactie met de andere stakeholders van het ‘Op zoek naar een deurbel’-project (waaronder ook de experts uit de klankboredgroep van het project en medewerkers van de stad Oostende) bouwen ze hierop verder om antwoorden te ontwikkelen op hun zelfgeformuleerde (ontwerpend) onderzoeksvraag/uitdaging. Hierbij kunnen diverse methodes ingezet worden (zoals vergelijkende of verdiepende case studies, ontwerpend onderzoek, co-productie van artistieke interventies…). Gedurende het hele process houden de studenten ook een logboek bij, dat de aanleiding zal vormen voor een kritische reflectie op het eigen werk en zijn context als onderdeel van de output.
Bij vragen contacteer: aurelie.desmet@kuleuven.be