Opdrachtfiche MASTER INTERIEURARCHITECTUUR 2025-2026
Maib 14 Masterstudio + 22 Masterproef
Semester 1 en 2
Campus Brussel en Gent
Docent Karel Deckers
(Un)expected Monuments
“monument” : etymologisch aft<omstig van het Latijnse woord (monere) “monumentum” :
1. “dat wat herinnert” 2. “dat wat waarschuwt”.
Onderzoeksfocus en -methodiek:
Hoe kunnen we als interieurontwerper ‘interieurmonumenten’ zinvol herdenken, doorheen herkomst en toekomst, doorheen onderzoek en ontwerp? Wat zijn de relevante ‘interieur-monumenten’ van vandaag in België en de wereld? Wat zijn de evidente en minder evidente/ onverwachte monumenten? Waarom zijn ze wel/niet beschermd? Hoe gaan we als ontwerper creatief om met erfgoed zonder slaaf te worden van een verleden en/of een routineus restaureren of zonder plek te reduceren tot onbewogen materie? Wat doen we met de tijdelijke ervaring van het monument zelf naast de geinformeerde blik?
We verwachten in deze master dat je als een ontwerper een kritische blik ontwikkelt op het huidig erfgoedkundig canon.
Als je de herkomst van monument opzoekt, dan merk je dat er een intrigerende spanning zit in haar betekenislagen. De Latijnse herkomst van woord ‘monere’ verwijst naar een verleden gebeurtenis maar tevens een waarschuwing. Deze studio zoekt de intrigerende spanningen op tussen herinnering en waarschuwing.
Officieel betekent monument een onroerend goed, dat zowel door de mens gemaakt wordt (zoals gebouwen) als spontaan en natuurlijk ontstaan is (zoals cultuurlandschappen) en dat erkende erfgoedwaarden bezit. Tevens bestaat er iets als klein en groot erfgoed. Een kathedraal maar evengoed een klein kapelletje aan een veldweg kan een monument zijn. Ook is een monument gekoppeld aan harde (objectieve) maar ook zachte (persoonlijke) waarden. Het harde erfgoed is onwrikbaar, aantoonbaar, redelijk en legitiem (zoals een uiterlijke vorm van architectuur) terwijl de zachte aspecten (bv de verschillende interieurs binnen doorheen de tijd) moeilijker te detecteren, veranderlijk en moeilijk houdbaar zijn en daardoor vaak minder aandacht krijgen. Welke houding kunnen we als ontwerpers aannemen om die beperkte invulling van monument – alleen de harde en aantoonbare aspecten – in vraag te stellen en eventueel te verruimen?
Waarom ligt de focus op de ‘harde’ en coherente architectuur en niet op onzuivere, ‘zachtere’, onverwachte en onbekende delen van de erfgoed zoals banale en vervlogen plekken? Ontbreken er geen andere minder evidente monumenten op de lijst van erfgoed? Kunnen minder evidente plekken, artefacten, rivieren… ook erfgoed status verkrijgen?
Kan bijvoorbeeld een ‘getuned’ auto interieur een monument zijn/worden? Of bv banale constructies zoals een koeienstal of hoogspanningsmast ? Moet een monument per se onroerend goed zijn of kan het ook gesproken zijn? Kan het bewegen, verschijnen en zelfs verdwijnen?
Methode/aanpak:
Geleidelijk ontwikkel je zelf een methode in functie van gekozen monument en zijn context/geschiedenis/toekomst. Voorbeelden :
- Ontwerpend onderzoek: bouwkundig/speculatief/kunsthistorisch/… onderzoek rondom erfgoed zowel ‘harde’ als ‘zachte’ aspecten, zowel
- Intuitief aanvoelenvanmonument/plek/… doorheen je eigen lichaamsaanvoelen
- Action research: Leren door te doen, denken en expliciteren
- (a)Historische blik: Herinneren maar ook bewust vergeten
- Vergelijken van historische bronnen (tekeningen, teksten, ….)
- Transcriptie/reconstructie via tekening/maquette/….
- Panoramische en observerende blik – Wandelen en bezoeken van sites
- Participatief ontwerpen
- Opzoeken welke culturele, sociale, financiële en materiële waarden gelden omtrent monument via cultuurhistorisch onderzoek
- Interdisciplinair redeneren: integreren van interieurontwerpen in andere disciplines en omgekeerd
- Studie van referentiefiguren en/of referentieplekken
Onderzoeksthema, beschrijving inhoud en aanpak:
Het betreft een open-einde opdracht d.w.z. dat de opdracht, gaandeweg wordt geformuleerd door de student(e) zelf. De output is vrij te bepalen en kan bewegen van enerzijds een conceptueel denkmodel tot een concreet bouwbare en/of gerealiseerde ruimtelijke interventie anderzijds.
Fase 1: ontwerpen & reconstructie via terugblik en nieuwsgierige blik.
In semester 1 kies je als ontwerper zorgvuldig een zelfgekozen monument en haar context en vervolgens ga je deze reconstrueren via verzorgde tekeningen, intrigerende verhalen, opzienbarende maquettes, op verschillende schalen… Let op zowel harde/ formele (geschiedenis, context, architectuur,materie..) als zachte/informele (klein erfgoed, verhalen, interieur, beleving ) aspecten die mee de ervaring van een interieurontwerp bepalen. De keuze voor je monument moet je goed kunnen verantwoorden. Tegelijk ontleed je het cultureel veld waarin je monument ingebed ligt (zowel ecologische, filosofische, sociale en geschiedkundige aspecten e.a. … maar ook de dagdagelijkse en toekomstige context). Met andere woorden, een grondig ontwerpmatig situeren, herdenken en herijken van het monument in tijd en ruimte, voorbij de evidente restauratie.
Als onderdeel van (Un)expected Monuments, verwachten we dat je in semester 1 deelneemt
Als onderdeel van (Un)expected Monuments, verwachten we dat je in semester 1 deelneemt aan de Internationale BIP workshop INDUSTRIES OF URBAN LIVING Research Design on Shared Public Spaces (10-15 november in Ivrea (IT)). Hier zijn 3 korte voorbereidende online sessies in oktober aan verbonden (10/17/24 oktober in NM). De workshop is tezamen met architectuurstudenten Politecnico di Torino (+-14 studenten) en Ulisboa (+-10 studenten). Ivrea heeft een rijk industrieel erfgoed uit de jaren 60 van vorige eeuw – Interieurarchitectuur, architectuur en stedenbouw komen hier samen.
Verder organiseren we een bezoek aan merkwaardige erfgoedplekken in Antwerpen (woe 15/10), Mechelen (wo 26/11) tezamen met inkomende Erasmus studenten ( Programma onder voorbehoud > Antwerpen – Handelsbeurs en Havenhuis begeleid door ontwerpende partner bij Origin, Stadhuis van Antwerpen door HUB architecten rondleiding door ontwerper, huis van Renaat Braem in Deurne; > Mechelen Predikherenbibliotheek, lezing ter plekke door ontwerper Mechthild Stuhlmacher)
Fase 2: Interveniëren en vooruitblikken
In semester 2 ga je verder met je gekozen monument en omringende site of kies je een andere plek/monument. Je bekijkt het interieurmonument nu met een andere en geïnformeerde blik. Hier ga je naar aanleiding van inzichten van semester 1 het monument in vraag stellen in functie van heden en toekomst doorheen een reeks van interventies, modificaties, …. Op schaal of 1/1.
Verder bezoeken we in semester merkwaardige erfgoedplekken in BXL zoals CC Dilbeek van Alfons Hoppenbrouwers, Maison Magritte te Jette, Maison Autrique van Horta te Schaarbeek; Maison van Buuren Ukkel; Wiertz Museum te Elsene. Programma in semester 2 nog verder te verfijnen en te bevestigen.
Werking van de Masterstudio
Deelnemende masterstudenten zetten zich in voor de gemeenschappelijke onderdelen van de opdracht. Zo verwacht ik dat de resultaten van semester 1 en semester 2 (afbeelding ontwerp en proces, intentienota’s, …) op het einde samengevat worden in een publicatie, en dat we kunnen werken op externe locatie (financiering).
Ivm kennisopbouw : Om onze kennis van monumentenzorg en erfgoedzorg te optimaliseren organiseren we in semester 2 lezingen met experts (data en personen nog te bevestigen)
- O.a. Philippe Lemineur, programmadirecteur opleiding monumentenzorg Uantwerpen en vennoot bij Origin, experten in erfgoed (Handelsbeurs Antwerpen, Stadhuis Antwerpen, Havenhuis Antwerpen); Lezing door Massimo Crotti, architect van Cascina Roccafranca, Turijn. Lezing door Maurizio Cohen, (ULB) architect en docent en recensent, expert in Modernistische architectuur en interieurs.
Studiereis Ivrea-Turijn – Olivetti Unesco Heritage
We gaan op excursie naar Ivrea (Italië) – 10-15 november. Hier werken we gedurende een week aan de internationale BIP (Blended Intensive Program) Workshop – INDUSTRIES OF URBAN LIVING Research Design on Shared Public Spaces. Hier werk je in kleine internationale groepjes aan een gemeenschappelijke ontwerpopdracht rondom publieke interieurs in Ivrea, een klein stadje bij Turijn. Ivrea staat bekend om zijn prachtig industrieel erfgoed – Olivetti, een succesvol Italiaans electronica bedrijf, heeft destijds veel industriële panden laten bouwen, die nu door UNESCO erkend als werelderfgoed. Het verblijf en de kosten ter plekke wordt grotendeels vergoed via fondsen van BIP à 76 €/dag.
Schrijfopdracht intentieverklaring, masterproefnota en thesauros.
De intentieverklaring, masterproefnota en opbouw van je thesauros wordt doorheen het eerste en tweede semester geïntegreerd in de opdracht – het is geen aparte opdracht maar vormt een integraal onderdeel van de ontwerpopdracht en een vorm van onderzoek.
De intentieverklaring is een persoonlijk document opgebouwd tijdens de masterstudio en deze motivatie en toelichting zal op het einde van de studio toegang geven tot de opstart van de masterproef zelf.
Elke student reflecteert op de eigen onderzoeks- en ontwerpactiviteiten in een masterproefnota. Dat betekent dat wat er in de studio gebeurt, in een groter geheel (ontwerppraktijken, kunst en cultuur, sociale wetenschappen, menswetenschappen…) geplaatst wordt via gebruik van correcte referenties. Het bevat een onderzoeksvraag, een maatschappelijke of disciplinaire context, een specifieke methodische
aanpak, een origineel besluit. De nota bouwt op doorheen semester 2, van de intentieverklaring over de onderzoeks- en ontwerpvraag, met een reflectie en in relatie met de persoonlijke thesauros.
De thesauros is jullie persoonlijke schatkamer waar iedere student (en docent) waar hij/zij/hun belangrijkste inzichten, bronnen, referenties, eigen werk, waarden en kernwoorden verzamelt. Het wordt gevoed door alle vakken, ontmoetingen en eigen ervaringen doorheen de periode van de hele opleiding. Het is een werkinstrument gedurende de hele opleiding, een sluitstuk van de master en een springplank voor in het vrije veld. Het wordt opgebouwd vanaf het eerste jaar. De thesauros wordt ingezet als middel tot communicatie en tussen studenten, docenten, promotoren, experts, opdrachtgevers, juryleden,… Het toont de positionering van de student (en docent) in het vrije veld van IA en het engagement tov de maatschappij. De thesauros is enerzijds de ruggengraat van de opleiding en een middel tot communicatie maar is anderzijds nooit onderwerp van ‘beoordeling’.
Belangrijk zijn de inzichten van de arena gesprekken. Deze worden opgenomen in een zgn Balboekje. Aanwezigheid en engagement in deze arena’s te Gent worden meegenomen in de totale evaluatie van de opdracht.
Timing
Opdrachtfiche 2024-2025 – informatie onder voorbehoud van eventuele wijzigingen
Opbouw semester 1 (8 TA + 6 OA)
24/09: open atelier > introductie masterjaar + keuze thuisateliers 01/10: thuisatelier
08/10: open atelier > keuze open atelier-aanbod (samenstelling balboek)
15/10: thuisatelier: uitstap naar Antwerpen tezamen met Erasmus studenten met bezoek aan project
Handelshuis (door Origin architects)
22/10: open atelier 29/10: thuisatelier 05/11: open atelier 9/11 aankomst Italië
10/11 -15/11: international BIP workshop in Ivrea (IT) – volledige week in italië. Accommodatie en catering zijn voorzien en worden betaald via een individuele Erasmus beurs van 79 €/dag. 16/11 vertrek Italië.
19/11: open atelier
26/11: thuisatelier: uitstap naar Antwerpen/Mechelen tesamen met Erasmus studenten met bezoek aan Predikherenbibliotheek
03/12: open atelier
10/12: thuisatelier
17/12: thuisatelier (evaluatie masterstudio) kerstvakantie
7/01: thuisatelier + 1 open atelier-docent > intentieverklaring
opbouw semester 2 (9 TA + 7 OA)
11/02: open atelier
18/02: thuisatelier – lezing 1 Maurizio Cohen (ULB) – te bevestigen
25/02: open atelier
04/03: thuisatelier – lezing 2 Philippe Lemineur (Uantwerpen) – te bevestigen
11/03: open atelier 18/03: thuisatelier 25/03: open atelier 01/04: thuisatelier
Paasvakantie
22/04: thuisatelier 29/04: open atelier 06/05: thuisatelier 13/05: open atelier 20/05: thuisatelier
27/05: open atelier > thesaurosfestival 03/06: thuisatelier
10/06: thuisatelier 17/06: interne jury
18 (bxl) – 19 (gnt)/06: externe jury
Referenties
Oeuvre van Jan De Cock met betrekking tot installatie ‘Denkmal’ en tentoonstelling ‘Repromotion’, 2009, Bozar,
Oeuvre van Durham Jimmie met betrekking tot installatie ‘Anti-architecture’.
Norberg-Schulz, C. (2000). Architecture: Presence, Language, Place. Milano: Skira Library of Architecture
Venturi, R. (1966) Complexity and Contradiction. New York: Museum of Modern Art