Opdrachtfiche INTERIEURARCHITECTUUR 2025-26
Masterstudio en Masterproef
SPRING PLANK STAD II
Beeld: CHEVAL, Joseph Ferdinand, Le Palais Idéal, Hauterives, France, 1879-1912 (10 000 journées, 93 000 heures, 33 ans d’épreuves)
een zoektocht naar hoopvolle en bevrijdende alternatieven voor een pluriverse wereld in transitie
INLEIDING
“Imagination should be used not to escape reality, but to create it.”
(Colin Wilson)
Onze samenleving is zoekend naar nieuwe evenwichten in een complex tollen van vele thema’s. Bestaande denkwijzen botsen tegen hun grenzen en doen bij mij veel vragen rijzen. Hoe kunnen we samenleven in harmonie met onze hele leefomgeving, more than human, maar ook voorbij het tastbare en het denkbare? Hoe kunnen we hoopvolle toekomstbeelden creëren voor wie na ons komt? Hoe veren we mee met de vele klimatologische en technologische veranderingen?
Willen we volgende generaties een mooie planeet kunnen aanbieden, dan zetten deze vragen ons aan om radicaal anders te denken en handelen. Hierbinnen ligt een grote uitdaging voor de architectuurwereld dat momenteel nogal gedirigeerd wordt door wetten, normen en procedures. Ik geloof dat we hiervoor best de dwang van de noodzaak doorbreken,
programma’s van eisen overtreffen en op zoek gaan naar de kieren in het systeem. In die kieren is er moedige ruimte om dieper te duiken, vrije ruimte voor meer verbeelding en experiment en verbindende ruimte voor andere manieren van samenleven.
Radicale verandering
Als we niet snel en radicaal anders met onze leefomgeving omgaan, zullen we onze kinderen geen mooie erfenis nalaten. Er zijn zeker al positieve wendingen zoals circulair bouwen en alternatieve energiebronnen. Maar we moeten oppassen dat we niet gevangen raken in technologische afhankelijkheid en vervreemding van de natuur. Het is vreemd dat ecologisch bouwen soms betekent dat we net afgesneden worden van de wereld om ons heen, terwijl juist die natuurlijke verbinding zo belangrijk is. Het herleidt zo onze leefwereld tot onze kleine ik, weg van de connectie met het groter geheel. Hoe bizar dat je geen raam meer kan openzetten om de wind door je huis te laten waaien of spelende kinderen te horen amuseren. Of dat bij mooi weer de automatische zonnewering naar beneden glijdt en je afsluit van een mooie dag.
Het begrip ‘passief wonen’ alleen al! Ik weet wel wat bedoeld wordt met het begrip en ben me bewust van mijn woordspel, maar ik vind het getuigen van een schrale ambitie om als samenleving te streven naar ‘passief wonen’. Er is toch veel meer mogelijk? Laat ons actief wonen, genereus wonen, buiten wonen, zorgzaam wonen, artistiek wonen, liefdevol wonen, intergenerationeel wonen, betekenisvol wonen, …. Stel je voor dat je maar een bouwvergunning krijgt als je gebouw jezelf overtreft, vertrouwen uitstraalt, humor en verbeelding stimuleert, je gebouw een antidotum is voor het binaire denken en deelneemt aan de collectieve zoektocht naar een nieuwe toekomst?
Het valt me op dat voldoen aan alle wetten, normen en procedures die het bouwen met zich meebrengt, tegenwoordig heel veel tijd, energie en budget opslorpt. Sommige van deze maatregelen zijn zinvol, bij andere heb ik grote vragen. Maar vooral de hoeveelheid en logheid hiervan werkt tegen de evolutie naar een betere wereld. Het belemmert het zoeken naar alternatieve oplossingen, het creëren van betekenisvolle meerwaarde, het uitdrukken van eigenheid. Architectuur (= architectuur + stedenbouw + interieurarchitectuur) dreigt hierdoor te evolueren naar een probleemoplossende daad van regels afvinken en voldoen aan programma’s van eisen.
Springplankstad
Vandaar mijn pleidooi voor een springplankstad, want architectuur kan ook een springplank zijn voor meer betekenis, meer empathie, meer interactie en meer impact. Maar dat
‘meer’ situeert zich eerder op het niveau van attitude en vrije wil, voorbij de noodzaak en verplichtingen. Om dat ‘meer’ te realiseren vergt dit moedige keuzes, die de eigen belangen overstijgen en die zich richten naar de collectiviteit en naar de toekomst. En die moedige keuzes kunnen door ons allemaal genomen worden, top-down en bottom-up. Een springplankstad start niet enkel vanuit het verlangen om iets terug te krijgen, maar vertrekt ook vanuit de wens om iets te kunnen bijdragen aan een betere wereld.
Vergeet het lineaire, schijnbaar logische denken. In welke fase een project opgestart wordt, is niet zo belangrijk, wel dat er gestart en herstart wordt, telkens opnieuw. Zo kan een springplankstad zich telkens aanpassen aan de nieuwe noden van gebruikers, de veranderende context en maatschappelijke verschuivingen. In een tijd van transitie is het net heel belangrijk dat een springplankstad evolutief en wendbaar is. Maar ook hier zijn procedures, normen, subsidievoorwaarden en wetten soms heel log. Of is de drang naar groei en resultaten contraproductief.
Een springplankstad kan ontworpen worden als een instrument voor onderzoek, als een bron van nieuwe inzichten en een motor van verandering. Een stad als onderzoekstool bedenken, vraagt ook een andere manier van omgaan met (duurzame) materialen, (tijdelijke) constructies, (gespreide) tijds/investeringen en (horizontale) samenwerkingen. Een springplankstad laat verandering toe, maar nog beter is het als het ook verandering stimuleert en de bewoners uitdaagt. Dit vergt niet enkel aandacht voor comfort maar ook voor discomfort, een springplankstad geeft antwoorden maar stelt ook vragen aan zijn bewoners en passanten. Een springplankstad laat toe dat iedereen in beweging is en steeds op zoek kan gaan naar wat op dat moment zinvol is. Ook jij.
“Maar geen van die dingen bestaat buiten de verhalen die mensen verzinnen en aan elkaar doorvertellen. Er zijn geen goden in het heelal, geen naties, geen geld, geen mensenrechten, geen wetten en geen rechtsgang buiten de collectieve fantasie van de mensheid”
(Yuval Noah Harari, Sapiens, 2012)
“The man who has no imagination has no wings.“
(Muhammad Ali)
Het Land van de Verbeelding.
Springplankstad ligt in het Land van de Verbeelding. Het is de eerste stad waar je terechtkomt als je het Land van de Verbeelding wil binnen komen. Het is de stad waar je het vertrouwen op doet om te vliegen en je vleugels, waar je ze ook hangen hebt, kunnen groeien. Ik ben momenteel enkel nog maar in Springplankstad geweest. Ik weet dat er in het Land van de Verbeelding heel veel steden zijn, maar net zoals het Land van de Verbeelding en het Universum van de Verbeelding samenvallen, valt ook de stad en het Land samen alsook de kamer en de stad. Er zijn geen grenzen, toch niet in de zin van afbakeningen. Er zijn wel overgangen.
Als ik toe kwam in Springplankstad, kreeg ik meteen een mooie kamer aan de rand van de stad, enkele verdiepingen hoog, met zicht op een landschap. Een landschap dat voor mij zo vreemd aanvoelt dat ik het moeilijk kan beschrijven. Het landschap bestaat uit zowel stad als natuur en er is veel activiteit. Het landschap verplaatst zich (zoals duinen in een woestijn na een hevige wind) en biedt op die manier een heel boeiend zicht vanuit mijn kamer. In het Land van de Verbeelding is er altijd wind (minstens een briesje), alles verplaatst zich via de wind, zowel wezens, gebouwen als gedachten. Ik kreeg dus meteen een mooie kamer als ik toekwam in het Land van de Verbeelding maar bouwde meteen ook mee aan kamers voor anderen.
Hier bouw je een kamer die niet voor jezelf is, maar voor de volgende die in Springplankstad terecht komt. Mijn kamer is dus niet echt of helemaal mijn kamer. Alhoewel ik me er wel thuis voel. Ergens bizar want er staat niet zo veel in mijn kamer. Maar ik voel wel dat de kamer met liefde gebouwd is. In zijn imperfectie schuilt iets oprecht. Ik heb nu, sinds mijn komst in september 2024, intussen al aan vier andere kamers mee helpen bouwen. En dus ook mee helpen bouwen aan de stad. Men heeft mij al verteld dat ik nog andere kamers zal krijgen in andere steden. Als ik ergens anders aankom, zal er opnieuw een kamer voor me zijn. ‘Mijn huis’ zal bestaan uit verschillende kamers in verschillende steden. Een andere stad mag je niet als een horizontaal concept zien van steden die naast elkaar liggen, maar wel van verschillende weefsels die door elkaar lopen. En vooral andere thema’s dragen. Volgens mij kan een kamer ook in twee steden liggen. Of veranderen van stad.
Ik kan me gerust inbeelden dat niet iedereen zich zomaar kan thuis voelen in het Land van de Verbeelding, en dat hoeft ook niet. Sowieso is het de reis waard. Het Land van de Verbeelding is de plek bij uitstek waar je je gewaar wordt van jouw universum binnen het amalgaam van alle andere universums: het pluriversum.
Een alternatief.
Je kan het Land van de Verbeelding zien als een grap,
een verhaal, een artistiek project, een onderzoeksmethode of als een alternatief, een hoopvol en bevrijdend alternatief, een alternatief dat vooronderstellingen, patronen en evidenties kritisch onder de loep neemt en in vraag stelt, en ook een alternatief dat als een zachte wind nieuw leven inblaast.
Ik wil jullie met deze masterproef uitnodigen om mee het Land van de Verbeelding te verkennen, te verbeelden en te creëren, helemaal vanuit jouw buikgevoel, vanuit jouw verbeelding, vanuit jouw creaties. Ik wil jullie ook uitnodigen om elkaar mee te nemen doorheen het Land en haar vele alternatieven.
Tom Callebaut (zomer 2025, vanuit het Land Van De Verbeelding)
“De echte ideoloog denkt niet alleen, hij doet ook. Zijn blauwdruk is echter altijd een product van de eigen tijd. Dat is de paradox van ieder geloof. Ideeën over het verleden en de toekomst komen vooral uit het nu. Zowel de nostalgie als de vooruitgang is vaak niet echt geïnteresseerd in het verleden zoals dat in de realiteit was. Het verleden of de toekomst is voor beiden slechts een imaginaire spiegel om het nu mee te begrijpen. ”
(Rutger Bregman)
OPDRACHT
Voor de opdracht Springplankstad worden de masterstudenten interieurarchitectuur uitgenodigd om de soms slapende stolpstad Brugge binnen te sluipen, de stad wakker te prikkelen en in beweging te zetten, richting toekomst. Ze werken samen met de stad, maar ook tegen de stad, bovengronds en ondergronds, nieuwsgierig naar hoe de stad mee kan schrijven aan de noodzakelijke transitie. Hierbij wordt gespeurd naar de kieren binnen de Unesco Werelderfgoed-site waar transitie mogelijk is. Er wordt gezocht naar welke van de vele verhaallijnen, waar Brugge rijk aan is, opgepikt kunnen worden als springplank voor de toekomst.
De opdracht is om een ruimtelijke interventie te ontwerpen die de bewoners van de stad, waarvan er meer tijdelijke dan permanente zijn, te verbinden en te engageren om samen ‘stad te maken’. Een ruimtelijke interventie is een beleving en een handeling, actie en reactie, geruststellend en bevragend. Het tijdelijk karakter van een ruimtelijke interventie biedt de vrijheid om meer te experimenteren en meer uitgesproken ingrepen te doen. De ingreep kan een statement zijn en poken of als een gebaar van humor en zelfrelativering werken. Het experimentele karakter van een ruimtelijke interventie nodigt uit tot overleg, tot het delen van ervaringen en inzichten, tot het samen maken van conclusies en tot het samen bedenken van de volgende stap. Het is de kracht van interieurarchitectuur, aanleunend tegen het symbolische karakter van kunst en tegen het bruikbare karakter van design. Een ruimtelijke interventie kan als gebaar of ritueel ingezet worden. Het kan een moment intensifiëren en bewuster maken.
De opdracht Springplankstad is een ontwerpend onderzoek dat volop het vrije veld en het exploratieve karakter van interieurarchitectuur wil inzetten. Het is een opdracht waarbij de studenten zich op diverse grensgebieden zullen moeten begeven om polarisaties open te breken, nieuwe mogelijkheden te ontdekken en mensen te bewegen.
MASTERSTUDIO (SEM 1)
In semester 1 wordt het eigen universum binnen het Land van de Verbeelding gecreëerd aan de hand van massa’s zelfgemaakte tekeningen, sculpturen en teksten. Hierbij is de intuïtie zeer belangrijk en de interactie tussen de verschillende universums. Wat vanuit de intuïtie ontstaat, kan zijn klankbord vinden in academische bronnen of ruimtelijke inspiraties. Op deze manier wordt ieders Land van de Verbeelding gelinkt met de Wereld der Dingen (Ik leende het begrip ‘de Wereld der Dingen’ van de Yanomami uit het Amazonewoud, een volk dat leeft in het grensgebied tussen Venezuela en Brazilië).
Tegelijkertijd wordt Brugge verkend, vanuit haar verleden, heden en toekomst. Er wordt geregeld gereisd tussen de twee plekken (het Land van de Verbeelding en Brugge) om de eigenheid van beide werelden beter te leren kennen. In semester 1 wordt de context gecreëerd van waaruit Springplankstad Brugge in semester 2 kan ontstaan.
De output van semester 1 is dubbel: enerzijds de creatie van een heel eigen universum binnen het Land van de Verbeelding en anderzijds een intentienota met een concrete onderzoekende ontwerpvraag ter voorbereiding van de masterproef. De bedoeling is dat de verschillende universums samen gebracht worden in een pluriversum van het atelier. De reis tussen beide werelden moet inzichten opgeleverd hebben die de beide werelden kunnen verrijken. Dat moet concreet gemaakt worden in semester 2.
In semester 1 en 2 wordt het atelier als een groep van onderzoekers beschouwd, die elk hun eigen traject moet afleggen maar genereus kennis en ervaring blijft delen. De samenwerking is eerder die van een peer-group en klankbord dan die van één onderzoeksteam.
MASTERPROEF (SEM 2)
Semester 1 is dus een springplank om in semester 2 individueel te focussen op één plek in de stad, één ruimtelijke interventie te ontwerpen en die tot in het detail uit te werken. In semester 2 wordt het thema Springplankstad Brugge vanuit zijn concreetheid uitgediept: op welke plek komt een interventie? Hoe bouwt zich de interventie op? Hoe evolueert het? Wie is er bij betrokken? Hoe wordt het gematerialiseerd? Wat is de ervaring? Wat is de gewenste impact?
Semester 2 is de kers op de taart van de studie interieurarchitectuur en tevens de start voor wat erna komt.
“La vraie générosité
vers l’avenir
consiste à tout donner
au présent.”
(Albert Camus)
HORIZONTALE LEEROMGEVING
In de masteromgeving is de horizontale leeromgeving essentieel. Daar verschuift de focus van een leraar-centrisch model naar een meer egalitair en interactief model, waarin alle deelnemers bijdragen aan en profiteren van het leerproces.
Dit model leunt op het persoonlijk engagement en de attitude van docenten en studenten voor de collectiviteit.
- samenwerking en interactie
- gedeelde verantwoordelijkheid
- contextueel en ervaringsgericht leren
- diversiteit van bronnen en input
- flexibiliteit en autonomie
We verwachten wel van iedere student een grote vorm van autonomie en een ontwerpende, onderzoekende en ondernemende attitude.
DE THESAUROS
De thesauros is zowel in semester 1 als in semester 2 de leidraad doorheen de master. De thesauros is een persoonlijke schatkamer van iedere student (en docent) waar hij/zij/hun belangrijkste inzichten, bronnen, referenties, eigen werk, waarden en kernwoorden verzameld. Het wordt gevoed door alle vakken, ontmoetingen en eigen ervaringen doorheen de periode van de hele opleiding. Het is een werkinstrument gedurende de hele opleiding, een sluitstuk van de master en een springplank voor in het vrije veld.
De thesauros wordt ingezet als middel tot communicatie en interactie tussen studenten,docenten, promotoren, experts, opdrachtgevers, juryleden,… Het toont de positionering van de student (en docent) in het vrije veld van IA en het engagement tov de maatschappij. De thesauros is enerzijds de ruggengraat van de opleiding en een middel tot communicatie maar is anderzijds nooit onderwerp van ‘beoordeling’.
LOCATIES
De Arena’s zullen dit academiejaar voor alle studenten telkens doorgaan op de campus in Gent.
Door de opdrachtlocatie Brugge zal er tijdens de ateliers vooral in Brugge gewerkt worden: zowel in de Republiek als in het G-LAB, twee plekken in Brugge die zich toespitsen op de toekomst van hun stad, maar ook op andere plekken. We zullen als nomaden in de stad rondzwerven en telkens nieuwe plekken ontdekken. Daarnaast zullen er in samenspraak met de groep af en toe ook ateliers in Gent en in Brussel doorgaan.
De Stadsrepubliek wil zich als partner engageren in deze opdracht om hun netwerk, inzichten en locatie ter beschikking te stellen. Van hieruit zullen nog andere connecties gelegd worden met Brugse organisaties die nadenken of verantwoordelijk zijn voor de toekomst van Brugge.
REIS NAAR EEN LAND VAN DE VERBEELDING
De hele opdracht is één grote reis, een jaar lang. Maar toch zal er, omwille van de groepsdynamiek, met het atelier een gezamenlijk reismoment georganiseerd worden. Timing, locatie en reisvorm worden met de hele ateliergroep vastgelegd bij de start van het academiejaar en georganiseerd door enkele verantwoordelijken van het ruimtelabo.
Beeld links: CHAND, Nek, Rock Garden, Chandigarh, India, 1957-1976
Beeld rechts: ISODORE, Raymond, La Maison Picassiette, Chartres, Frankrijk, 1929-1964
Beeld: RODIA, Simon, Watts Towers, Los Angeles, VS, 1921 – 1954
“De echte ideoloog denkt niet alleen, hij doet ook. Zijn blauwdruk is echter altijd een product van de eigen tijd. Dat is de paradox van ieder geloof. Ideeën over het verleden en de toekomst komen vooral uit het nu.
Zowel de nostalgie als de vooruitgang is vaak niet echt geïnteresseerd in het verleden zoals dat in de realiteit was. Het verleden of de toekomst is voor beiden slechts een imaginaire spiegel om het nu mee te begrijpen. ”
(Rutger Bregman, ‘De Geschiedenis van de ‘vooruitgang, 2013)