Naar een betere architectuurwedstrijdcultuur!
Individuele Masterproef Architectuur 2026-2027
Campus Sint-Lucas Gent/Brussel, 1 student
Promotor: Aurelie De Smet
Architectuurwedstrijden vormen sinds de jaren 1990 een cruciale pijler van het Vlaamse architectuurbeleid. Ze werden ingevoerd om transparantie, kwaliteit en innovatie in publieke bouwopdrachten te stimuleren, en speelden — samen met de aanstelling van de Vlaams Bouwmeester — een sleutelrol in de internationale doorbraak van de Vlaamse architectuurscène. Vandaag staat dit systeem echter onder druk. Veel wedstrijden worden ervaren als oneerlijk, inefficiënt en uitputtend, met gevolgen zoals structurele onderbetaling, bureaucratisering en het verdwijnen van echte ontwerpdialoog.
Deze masterproef vertrekt vanuit de vaststelling dat het organiseren van een kwaliteitsvolle architectuurwedstrijd een uitdaging op zich is. De centrale onderzoeksvraag luidt: hoe kunnen architectuurwedstrijden op een vernieuwende manier opgevat worden zodat ze opnieuw meerwaarde creëren voor zowel architecten, als opdrachtgevers en ook bouwers?
De thesis is opgevat als een service-learning traject in samenwerking met de Beroepsvereniging voor Architecten (BVA). Aansluitend op actuele discussies binnen het werkveld onderzoeken studenten alternatieve wedstrijdmodellen, zoals meer dialoog met de bouwheer, gefaseerde ontwerpopgaven of nieuwe samenwerkingsvormen.
Via de Double Diamond-methodiek combineren studenten theoretisch onderzoek, internationale case studies en gesprekken met relevante actoren. Het einddoel is het ontwikkelen van een praktische en kritische gids die openbare besturen en ontwerpers concrete handvatten biedt voor het organiseren van toekomstgerichte, kwaliteitsvolle architectuurwedstrijden.
Bij vragen contacteer: aurelie.desmet@kuleuven.be
Beeld: David Shrigley ‘Applause’
De Vlaamse architectuurwedstrijdcultuur is het resultaat van een bewuste beleidskeuze die vanaf de jaren 1990 is gegroeid. De doelstelling was om meer transparantie, een hogere kwaliteit en vernieuwing te realiseren in gebouwen die door openbare besturen werden aanbesteed. Het idee erachter is dat een wedstrijd vriendjespolitiek tegengaat en toelaat selectiecriteria expliciet te maken en een jury (met experts ter zake) te betrekken in het toewijzingsproces. Samen met de aanstelling van de eerste Vlaams Bouwmeester (in 1999) heeft dit geleid tot de doorbraak van een hele generatie Vlaamse architecten,en tot wat internationaal vandaag de ‘Vlaamse architectuurscene’ word genoemd.
Vandaag worden architectuurwerdstrijden echter vaak ervaren als oneerlijk, inefficiënt en uitputtend omdat het systeem stilaan losgeraakt lijkt van het oorspronkelijke idee. Een slecht georganiseerde wedstrijd kan leiden tot oneerlijke toegankelijkheid, overmatige werklast zonder garantie, structurele onderbetaling, bureaucratisering, verlies aan ontwerpdialoog.
Architectuurwedstrijden organiseren is dus evenzeer een métier als eraan deelnemen.
De masterproef beoogt dieper in te gaan op de vraag: hoe kunnen architectuurwedstrijden opnieuw op een innovatieve manier benaderd worden zodat er voor elke betrokken partij een win te vinden is?
Dit is een service-learning masterproef die zal worden uitgewerkt in samenwerking met de Beroepsvereniging voor Architecten (BVA). Aanleiding is een evenement georganisserd door BVA, waarbij vragen werden opgeroepen als:
- Wat als we tijdens een wedstrijdprocedure de kans krijgen om met de bouwheer te praten?
- Wat als we op voorhand weten dat we slechts één van – gebruikelijke – thema’s ‘all the way’ mogen gaan?
- Wat als samenwerkingen tussen bureaus ontstaan en cours de route van een proces?
- Wat als een interview met de opdrachtgever samen met een beperkte opgave daags op voorhand voldoende kan zijn?
- …
Voor de ontwikkeling van deze masterproef zal de Double Diamond benadering gebruikt worden. In de eerste fase (= discover & define – semester 1) zullen de studenten zich vertrouwd maken met de context van architectuurwedstrijden in Vlaanderen en daarbuiten door zich te verdiepen in de literatuur hierrond en via gesprekken met diverse relevante actoren (zoals Tine Vandepaer (Team BMA), Tania Hertveld (Team Vlaams Bouwmeester), diverse architectenbureaus, aannemers (zoals Philippe Teughels van Van Roey Vastgoed en Sofie D’Hulst van aannemer dhulst’) en projectregisseurs (zoal Bart Canfyn, Karen Houben van The Tender Lab en Wilma Kempinga van Stichting Mevrouw Meijer) … ). Deze analyse zal leiden tot het formuleren van een heldere en concrete vraag voor het verdere onderzoek en afgebakende doelstelling(ern) in verband met het eindresultaat. In de tweede fase (= develop & deliver – semester 2) gaan de studenten hiermee aan de slag: ze gaan ze dieper in op goede parktijken in binnen en buitenland, hebben verdiepende gesprekken met relevante actoren en werken aan een eerste versie van hun eindresultaat, zodat ze dit nog kunnen laten becommentariëren door de stakeholders en eventueel aanpassen waar nodig. Gedurende het hele process houden de studenten een een logboek bij, dat de aanleiding zal vormen voor tot een creatieve kritische reflectie op het werk en zijn context.
De masterproef heeft tot doel te koment tot een soort ‘gids’ die zowel aan architecten als openbare besturen handvaten kan aanreiken in verband met de organisatie van kwaliteitsvolle architectuurwedstrijden.