Toekomsthuizen voor Schaarbeek
Masterproef studio 26-27
Campus Brussel
Taal: Nl
Studio met max. 10 studenten
In deze Masterproef-studio confronteren we onze discipline met maatschappelijke uitdagingen en de toekomst van onze samenleving. De COVID19 pandemie, steeds vaker periodes van droogte of overstromingen, luchtvervuiling en geluidsoverlast, grond- en waterkwaliteit, de voedselcrisis, de stijgende energieprijzen, de uitputting van de natuurlijke bronnen, de groeiende ongelijkheid, migratiedruk, vergrijzing, stijgende eenzaamheid en de mentale gezondheid van jongeren … Het is een lange lijst vraagstukken waar we als samenleving mee geconfronteerd worden. De manier waarop we ons leven organiseren en vormgeven (wonen, werken, vrije tijd, …) staat onder hoge druk. We maken ons (terecht) zorgen of het heersende mondiale economische model, de actuele invulling van democratie – en vaak het gebrek er aan – en onze gigantische ecologische voetafdruk wel de juiste systemen zijn om het leven voor de toekomstige generaties minstens even goed of beter te maken.
Architecten en stedenbouwkundigen hebben, samen met maatschappelijke organisaties, experten en beleidsmakers op verschillende fronten (overheid, middenveld, burgers en experten rond welzijn, zorg, mobiliteit, publieke ruimte, energie, sociologie, economie, ecologie, landbouw, jeugd, sport en cultuur, …) bouwstenen in handen om de grote werven van de samenleving aan te pakken: het ontwerpen van Toekomstplekken waarin we onze kinderen en kleinkinderen willen zien opgroeien.
In het academiejaar 2026-2027 van deze Masterproef Studio gaan we specifiek op zoek naar Toekomsthuizen voor Schaarbeek die partners samenbrengen rond welzijn en zorg (voor jong en oud) en die koppelingen maken met toekomstgerichte programma’s in de stad (bijvoorbeeld rond voedsel, sport, cultuur, armoedebestrijding, werkgelegenheid, …). Hierbij zijn de ruimtelijke uitgangspunten herbestemming, circulariteit, gedeeld ruimtegebruik, impact op publieke ruimte en buurtgerichtheid.
Via vrijwilligerswerk bij welzijnsorganisaties wordt door de student zelf een relevant programma van eisen voor specifieke doelgroepen (jongeren, ouderen, mensen met beperking of in armoede, thuislozen, …) uitgewerkt. Schaarbeek is ons werkterrein en de zoekzone voor een architecturale interventie op stedelijke schaal (gebouw of bouwblok in combinatie met publieke ruimte, …).
Context
We focussen in deze Masterproef Studio op die Toekomstplekken (zie ook De Grote Verbouwing www.degroteverbouwing.eu) die vormgegeven worden als nieuwe Maatschappelijke Infrastructuur. Deze nieuwe typologieën van sociale infrastructuur maakt plaatsen voor inclusiviteit, zorg, onderwijs, gemeenschapsvorming, … onmisbaar cement in een hyperdiverse samenleving. Het zijn broedplaatsen voor nieuwe vormen van samenwerking en sociaal ondernemerschap en vormen de uitvalsbasis voor transformatieve gemeenschappen. Hierbij kan verder gewerkt worden op de inzichten van de Leeromgeving Maatschappelijke Infrastructuur van WORKROOM (zie de publicatie op de website https://www.workroom.org/nl/projects/6083/leeromgeving-maatschappelijke-infrastructuur)
Brussel en Schaarbeek bruisen van de culturele, artistieke en socio-culturele dynamieken. Onze stad is rijk aan een actief netwerk van ‘stadsmakers’, die vandaag al van onderuit een rol opnemen in de transformatie van onze leefomgeving. In deze Masterproef willen we letterlijk ‘ruimte maken’ voor deze ‘stadsmakers’. We analyseren hun kansen en noden, uitdagingen en dromen. Via ontwerpend architecturaal onderzoek verbeelden we hoe zij zich duurzaam in de stedelijke ruimte kunnen vestigen.
Methode en verwachte output
In de voorbereidende fase (eerste semester) van de Masterproef gaan we collectief de grote uitdagingen voor Brussel analyseren en doet iedere student een voorstel voor een programma van eisen en locatie voor de inplanting van een Toekomsthuis op het grondgebied van de gemeente Schaarbeek.
Om de lokale noden en dynamieken in de samenleving echt goed te leren kennen, zal elke student in het eerste semester minstens 32 uur veldwerk doen via vrijwilligerswerk bij een sociale of socio-culturele organisatie binnen een brede interpretatie van zorg en welzijn in de samenleving (jeugdwerk, ouderenzorg, armoedebestrijding, zorg voor doelgroepen, …). Mogelijke organisaties om mee samen te werken zijn (onder voorbehoud) Cultureghem, Atelier Groot Eiland, Toestand, Zinneke, SAAMO, Zonnelied, Hubbie, Atelier TKT, gemeenschapscentra, woonzorgcentra, … (de engagementen van deze organisaties moeten nog worden bevestigd). Sommige samenwerkingen voor het veldwerk zullen al worden voorbereid en aangeboden aan de studenten door de promotor, maar de student kan ook een eigen voorstel voor het vrijwilligerswerk indienen.
Elke student zal vervolgens in de uitwerkingsfase (tweede semester) van zijn Masterproef, op basis van de inzichten uit de analyse van de casestudy en de ervaringen via het vrijwilligerswerk, een individueel ontwerp ontwikkelen en een reflectienota opstellen voor een Toekomsthuis, een stedelijke interventie (gebouw, bouwblok of publieke ruimte) op een architecturale schaal op een locatie in het werkveld van de betrokken non-for-profit organisaties.
Beelden:
Hoofdbeeld: Bricoleer, Ilja Betzema, masterproef studio Toekomsthuizen voor Brussel, 2025.
Madâme, Fleur Boomert, masterproef studio Toekomsthuizen voor Brussel, 2025.
Jury Emma Van Cauwenbergh, masterproef studio Toekomsthuizen voor Brussel, 2025.
Ruimte voor Queerness, Matthew Derden, masterproef studio Toekomsthuizen voor Brussel, 2025.
Meer lezen:
https://www.workroom.org/nl/projects/6083/leeromgeving-maatschappelijke-infrastructuur