Een toekomst voor het Clarissenklooster in Turnhout
Individuele masterproef 2026-27
Promotor: Sven Sterken
Campus: Gent/Brussel
Taal: NL
Aantal studenten: max. 3
Beeld: Carli Vanhout en Paul Schellekens, Clarissenklooster Turnhout (1967-1970); beeld kort na de oplevering in 1970. Foto © Architects in Motion.
Thema In de context van het Tweede Vaticaanse Concilie (1962-1965) kende de religieuze kunst en architectuur een sterke heropleving. Er werden heel veel kerken, kapellen en kloosters gebouwd, waarin volop werd geëxperimenteerd met de nieuwe normen en vormen die plotseling mogelijk werden. Religieuze ordes gingen hier volop in mee en gaven via talloze opdrachten gestalte aan een soms radicale visie op de essentiële fundamenten van het kloosterleven zoals soberheid, dienstbaarheid en afzondering. Een mooi voorbeeld hiervan is het Clarissenklooster in Turnhout (1967-1970) ontworpen door Carli Vanhout en Paul Schellekens. Deze architecten waren erg succesvol in de regio rond Turnhout, en vormden de spil van wat vandaag de ‘Turnhoutse School’ wordt genoemd. Typerend hiervoor is een functioneel opzet in een uitgepuurde geometrische vormentaal, die evenwel verzacht wordt door het materiaalgebruik (ruw beton, baksteen en hout) en een intieme relatie met de omgeving.
Overeenkomstig de strenge geest van de orde, lag het Clarissenklooster oorspronkelijk buiten Turnhout. Het ging namelijk om een slotklooster (d.w.z. dat de zusters geen contact met de buitenwereld hielden), wat verder af te leiden valt uit het sterk gesloten karakter van het gebouw. De kapel, leefvertrekken en ateliers (waar Onze-Lieve-Vrouwebeelden en hosties werden gemaakt) vormen een aaneengesloten geheel, samen met een eigen groentetuin en diverse inwendige patio’s. De geest van soberheid is architecturaal vertaald in het beperkte materialenpalet, waarbij alle materialen getoond worden zonder verdere behandeling. Na het vertrek van de laatste zusters in 2022 rijst de vraag wat er met dit gebouw moet gebeuren. Het klooster is nog volledig intact, maar is wel aan grondige renovatie toe. De directe omgeving is ingrijpend veranderd, maar het geheel is nog steeds overwegend omgeven door open en groene ruimte.
Doel van deze masterproef is een onderbouwd voorstel opstellen voor herbestemming van het Clarissenklooster, op basis van een degelijke voorafgaande studie. Aspecten die hierbij aan bod moeten komen zijn: de oorspronkelijke ontwerpintenties van de architecten; een situering van dit project in hun oeuvre; en een vergelijking met de huidige toestand van gelijkaardige cases uit dezelfde generatie. Afhankelijk van het aantal studenten kunnen deze thema’s aparte masterscripties vormen.
Opzet Studenten worden verwacht om tijdens het eerste semester het gros van het nodige archiefwerk uit te voeren, zodat het tweede semester kan worden gewijd aan het ontwikkelen van een visie op de toekomst, en mogelijke herbestemming van dit jonge erfgoed.
Deze masterscriptie zal verlopen in nauwe samenwerking met de Erfgoedcel Noorderkempen, de architectuurorganisatie Ar-Tur en het architectenbureau Architects in Motion, dat de praktijk van Vanhout & Schellekens verderzet en het archief beheert.
Studenten die deze masterproef willen kiezen, wordt sterk aangeraden hun motivatie vooraf met de promotor te bespreken.
Bronnen/oriëntatie:
- https://vanhoutschellekens.be/en/project/clarissen-monastery-turnhout/
- Yves De Bont, Francis Strauven (ed.), Architectuur in de Golden Sixties. De Turnhoutse School. Lannoo Campus, 2012, pp. 208-215.