Dienstbaar modernisme: het werk van René Van Steenbergen in de Kempen (1911-1995)
Individuele masterproef 2026-27
Promotor: Sven Sterken
Taal: NL
Campus: Gent/Brussel
Aantal studenten: max 3
Beeld: René Van Steenbergen, Parochiekerk Onze-Lieve-Vrouw Berg Carmel, Turnhout, 1976 (foto Olmo Peeters, 2017)
Thema René Van Steenbergen (1911-1995) was een van de meest productieve architecten van zijn generatie in Vlaanderen. Zijn oeuvrelijst telt meer dan 800 projecten en realisaties, die haast alle gesitueerd zijn in de Kempen. Van Steenbergen bouwde talloze woningen, scholen, kerken en bedrijfsgebouwen, en bepaalde daarmee als geen ander het uitzicht van deze regio in de naoorlogse periode. Waar hij tijdens zijn beginperiode het expressionisme van de Amsterdamse school aanhing, evolueerde Van Steenbergen na WO II eerst naar een meer regionalistische, en later een gematigd modernistische vormentaal. Grote gebaren of principes waren niet aan Van Steenbergen besteed; hij was in eerste instantie een bouwer die het materiaal deed spreken, en het belang van de klant steeds vooropstelde.
Het archief van Van Steenbergen is volledig bewaard in het Vlaams Architectuur Instituut, wat toelaat om zijn werk en denken nauwkeurig te reconstrueren. Doel van deze masterthesis is om ‘typologische snedes’ te maken doorheen dit oeuvre, t.t.z. op basis van één type gebouw (kerk, school, sociale woningen, …) de veranderende context, bouwpraktijk en aanpak van deze architect in kaart te brengen tijdens zijn lange carrière. Wat de kerken van Van Steenbergen betreft, is er al veel materiaal bijeengebracht door eerdere studenten; voor de andere types gebouwen is dat niet het geval.
Opzet Tijdens het eerste semester zullen we (in team) trachten een globaal portret van René Van Steenbergen op te stellen: wie was hij, wat waren zijn ideeën, opdrachtgevers, voornaamste projecten, en welke rol speelde hij in de architectuurcultuur in Vlaanderen in de naoorlogse periode? Je krijgt hiertoe aan het begin van het academiejaar een uitgebreide literatuurlijst waar we tijdens een aantal leesseminaries mee aan de slag gaan. Op basis van deze verkenning zullen we per type gebouw een aantal representatieve cases isoleren die tijdens het tweede semester individueel verder kunnen worden onderzocht. Het onderzoek zal verlopen in nauwe samenwerking met het VAi (Eva Weyns).
Profiel Deze masterproef is in eerste instantie geschikt voor studenten die een affiniteit voelen met archivalisch onderzoek en veldwerk. Methodiek en nauwgezetheid zijn hierbij cruciaal; naast het bestuderen en manipuleren van fragiel planmateriaal, zal deze masterproef veel plaats- en archiefbezoeken vereisen. Ervaring met dit soort werk is een voorwaarde, net als een affiniteit met het schrijven over architectuur.
Studenten die deze masterproef willen kiezen, wordt sterk aangeraden hun motivatie vooraf met de promotor te bespreken.
Bronnen:
- Verslag van eerder studentenwerk rond Van Steenbergen: https://catholicterritories.wordpress.com/2017/07/20/looking-at-the-religious-architecture-of-rene-van-steenbergen/
- Een groot aantal gebouwen van Van Steenbergen zijn opgenomen in de Inventaris van het Bouwkundig Erfgoed: https://inventaris.onroerenderfgoed.be/personen/5532 Hier kan je alvast een eerste indruk krijgen van zijn werk.
- ‘René Van Steenbergen’, in: LAUREYS, D. (ed.), ‘Bouwen in beeld : de collectie van het Architectuurarchief van de Provincie Antwerpen’, Turnhout, Brepols, 2004, pp. 306-308.
- Eva Weyns, ‘Catholic Territories. Making Places in the Archdiocese of Malines-Brussels and the Diocese of Antwerp, 1945–1975’ (proefschrift Faculteit Architectuur, KU Leuven, 2025): https://lirias.kuleuven.be/retrieve/d4ebedc7-22b6-46a1-ba64-cdfed46ac329